پرامپت‌نویسی حرفه‌ای یعنی دادن نقش، زمینه، وظیفه، قالب و محدودیت. با مثال‌های فارسی و الگوهای آماده خروجی دقیق‌تری از مدلها بگیرید.
پیکو هوش·انتشار: ·به‌روزرسانی: ·۵ دقیقه مطالعه
خلاصه: پرامپت خوب پنج جزء دارد: نقش، زمینه، وظیفه، قالب خروجی و محدودیت‌ها. هر چه یکی از این‌ها مبهم‌تر باشد، مدل بیشتر حدس می‌زند. در ادامه با مثال‌های فارسی نشان می‌دهیم چگونه یک درخواست معمولی را به پرامپت حرفه‌ای تبدیل کنید.
پرامپت چیست و چرا مهم است؟
پرامپت متنی است که برای مدل می‌فرستید. مدل زبانی فقط با همین متن (و تاریخچه‌ی گفتگو) کار میکند؛ نمی‌داند شما کی هستید، مخاطب متن کیست یا چه لحنی می‌خواهید، مگر بگویید. به‌همین دلیل دو نفر با یک مدل، نتیجه‌های بسیار متفاوت می‌گیرند. اصطلاح را در واژه‌نامه هم ببینید.
فرمول پنج‌جزئی
جزء
نقش
مثال
نقش
مدل چه کسی باشد
«تو ویراستار ارشد مجله‌ی اقتصادی هستی»
زمینه
اطلاعات لازم
«مخاطب: مدیران کسب‌وکار کوچک»
وظیفه
دقیقاً چه کاری
«این متن را در ۱۵۰ کلمه خلاصه کن»
قالب
شکل خروجی
«۳ بولت و یک جمله‌ی نتیجه»
محدودیت
چه نکند
«عدد یا منبع از خودت اضافه نکن»
قبل و بعد
ضعیف: «درباره‌ی بازاریابی بنویس.»
قوی:
تو مشاور بازاریابی دیجیتال هستی. مخاطب من صاحب یک فروشگاه کوچک لباس آنلاین است
که بودجه‌ی تبلیغات ماهانه‌اش ۵ میلیون تومان است. ۵ ایده‌ی عملی برای افزایش فروش
بنویس. برای هر ایده: عنوان، یک جمله توضیح، و هزینه‌ی تقریبی به صورت بازه.
لحن ساده و محاوره‌ای. اگر مطمئن نیستی، صریح بگو.
اگر قالب خاصی می‌خواهید، یک یا دو نمونه از خروجی دلخواه بدهید. مدل الگو را تقلید میکند.
۲. مرحله‌به‌مرحله فکر کردن
برای مسائل منطقی یا محاسباتی بنویسید «ابتدا مراحل را بنویس، سپس پاسخ نهایی را بده». مدلهای استدلالی مثل o3-mini این کار را خودکار انجام می‌دهند.
۳. تقسیم کار بزرگ
به‌جای «یک کتاب بنویس»، ابتدا فهرست، بعد هر فصل، بعد ویرایش. خروجی هر مرحله را بررسی کنید.
۴. اجازه‌ی «نمی‌دانم»
بنویسید «اگر اطلاعات کافی نیست، سؤال بپرس.» این کار توهم (تولید اطلاعات ساختگی) را کم میکند، هرچند حذف نمیکند.
۵. چسباندن متن مرجع
اگر پاسخ باید بر اساس سند شما باشد، متن را بچسبانید و بگویید «فقط از این متن استفاده کن».
۶. ساختار با جداکننده
بخش‌ها را با عنوان یا ``` جدا کنید تا مدل بداند کدام بخش دستور و کدام داده است.
اشتباهات رایج
دستور منفی زیاد: «این کار را نکن» بدون جایگزین مفید، اغلب کم‌اثر است؛ بگویید چه کنند.
پرامپت بیش‌ازحد طولانی: دستورات متناقض را حذف کنید.
تکیه بر حافظه‌ی مدل: مدل واقعیت‌های دقیق و جدید را ممکن است غلط بگوید؛ مهم‌ها را بررسی کنید.
ندادن مخاطب: یک متن برای کودک با متن برای متخصص فرق دارد.
هزینه و پرامپت
پرامپت طولانی توکن بیشتری مصرف میکند. اگر از API استفاده می‌کنید، بخش ثابت پرامپت (مثلاً دستورالعمل سیستمی) را در ابتدای هر درخواست بگذارید تا در صورت پشتیبانی کش، تخفیف بگیرید؛ جزئیات در نصف کردن هزینه‌ی API. برای دیدن اثر پرامپت‌ها از استودیو شروع کنید.
خلاصه‌سازی: «متن زیر را برای مدیری که ۳۰ ثانیه وقت دارد خلاصه کن: ۳ بولت و یک توصیه‌ی عملی. متن: """..."""»
ایمیل رسمی: «ایمیلی به مشتری بنویس که تأخیر ارسال را اعلام کند. لحن: محترمانه و صادقانه. بدون بهانه‌تراشی. حداکثر ۱۲۰ کلمه.»
تحلیل: «این سه گزینه را از نظر هزینه، ریسک و زمان در جدول مقایسه کن و فقط بر اساس اطلاعاتی که دادم نتیجه بگیر.»
استخراج داده: «از متن زیر نام، تاریخ و مبلغ را استخراج کن و فقط JSON معتبر برگردان.»
ارزیابی و بهبود پرامپت
پرامپت یک بار نوشته نمی‌شود؛ باید آزمایش شود. سه نمونه ورودی متفاوت (آسان، معمولی، دشوار) تهیه کنید و پرامپت را روی هر سه اجرا کنید. اگر خروجی یکی از آن‌ها بد بود، پرامپت را اصلاح کنید و دوباره همه را بسنجید. این روش ساده شما را از «اینکه یک بار جواب داد» به «اینکه معمولاً جواب می‌دهد» می‌رساند. برای کارهای تکراری، پرامپت نهایی را ذخیره کنید و به‌عنوان دستورالعمل سیستمی در API یا استودیو استفاده کنید.
جمع‌بندی و گام بعدی
مهم‌ترین اصل این است که هوش مصنوعی ابزار تقویت کار شماست، نه جایگزین مسئولیت شما. یک کار مشخص و کم‌ریسک انتخاب کنید، نتیجه را اندازه بگیرید، پرامپت‌های موفق را ذخیره کنید و به‌تدریج دامنه را گسترش دهید. اگر در انتخاب مدل مردد هستید، مقاله‌ی مدل ارزان یا قوی؟ و صفحه‌ی کاتالوگ کمک می‌کنند. همیشه به یاد داشته باشید که هر خروجی ممکن است خطا داشته باشد؛ بازبینی انسانی، به‌ویژه برای موضوعات مالی، حقوقی و پزشکی، ضروری است. برای شروع می‌توانید همین حالا وارد استودیو شوید و یک آزمایش کوچک انجام دهید، سپس در صورت نیاز با API آن را خودکار کنید. هزینه‌ها را در قیمت‌گذاری ببینید و پیش از افزایش حجم، مصرف را برای چند روز پایش کنید تا غافلگیر نشوید.
سوالات متداول
بهترین زبان پرامپت فارسی است یا انگلیسی؟
برای کارهای فارسی، پرامپت فارسی اشکالی ندارد. برای تولید تصویر یا کار فنی، انگلیسی گاهی دقیقتر است. خودتان مقایسه کنید.
پرامپت چقدر باید طولانی باشد؟
آنقدر که همهی جزءهای ضروری را بدهد و بیشتر نه؛ معمولاً ۵ تا ۱۵ خط کافی است.
چرا مدل بعضی دستورات را رعایت نمیکند؟
احتمالاً دستورات متناقض یا مبهماند. دستور را سادهتر کنید یا مثال بدهید.
آیا یک پرامپت برای همهی مدلها یکسان کار میکند؟
نه الزاماً. مدلهای مختلف سبکهای متفاوت دارند؛ در مقایسهی مدلها بیشتر بخوانید.